ابو القاسم سلطانى
55
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Dr . De Mecquenen نام علمى هوم يا هوم المجوس را همان مىداند كه در صدر آمده است . ولى با ملاحظه جملهاى كه زرتشت در نيايش بدين منظور گفته است " همه هومها را مىستايم ، آنهائى كه بر فراز كوهها مىرويند ، آنهائى كه در درهها و كنار رودخانهها مىرويند . . . " اين حدس را براى من به وجود آورده است كه هوم نام جنس Ephedra مىباشد نه فقط گياهى كه نام علمى آن در صدر آمده است . نظريات پزشكان سنتى درباره هوم المجوس : ابو ريحان مىنويسد به سعذى آن را خوم ( 4 * ) به سريانى عرزاد مغرشى و به پارسى آفتابپرست مىنامند و زرتشتيان چنين مىپندارند كه گياه در اول بدون ساقه بوده پس از آنكه آن فرشته ( هوم ) آن شاخ را در لانه آن دو پرنده انداخت گياه داراى ساقه شد ( 5 * ) . هوم المجوس را مرانيه ( ابن بيطار ) ، هوم الهرابده ( انصارى ) ، هرابره ( حكيم مومن ) ، مراتيا ( عقيلى خراسانى ) ناميدهاند . در درد مفاصل [ ضماد روغن گل آنكه با دنبه و يا روغن زيتون تهيه شده باشد ] سودمند است [ و جوشانده گل آن ] مدر و قاعدهآور و تببر مىباشد ( هروى : 6 * ) ، جوشانده گل آن خردكننده سنگ مثانه [ و سنگ كليه ] و خارجكننده فضولات است و پاشيدن گرد گل آن بر روى زخم خونريزى آن را بند مىآورد ( ابن بيطار به نقل از مجوسى اهوازى : 7 * ) ، مقدار خوراك گل آن حدود 5 گرم و ده گرم آن كشنده است و طبيعت آن گرم و خشك و بعضى سرد و خشك دانستهاند ( انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 8 * ) . به هر جهت براى رفع شك درباره نام علمى هوم المجوس نياز به تحقيق بيشتر مىباشد . قسمت قابل مصرف : شاخههاى گياه مىباشد . تركيبات شيميائى : گياه به ويژه ساقه آن محتوى 8 / 0 تا 4 / 1 درصد آلكالوئيد مىباشد كه حدود 50 درصد آن افدرين و بقيه شامل L - Norephedrine , L - N - Methylephedrine , D - pseudeephedrine ، D - N - Methy lpseudeephedrine مىباشد . علاوه بر آلكالوئيدها گياه داراى گاليك اسيد ، Ellagic اسيد ، ساپونين ، كاتهشين و اسانس حاوى ترپينول مىباشد . خواص درمانى : عمل افدرين مانند اپىنفرين يا آدرنالين مىباشد و بطور خوراكى و تزريقى مىتوان از آن استفاده نمود . افدرين محرك سيستم عصب سمپاتيك مىباشد و محرك انقباضات رحمى و حركات دودى شكل معده و روده مىباشد . افدرين مجارى عروقى را تنگ و فشار خون را بالا مىبرد و مانند آتروپين بازكننده مردمك چشم مىباشد . پزودو افدرين داراى قدرت اثر درمانى كمترى از افدرين مىباشد و سميت آن نيز از افدرين كمتر مىباشد .